Inclusie, misschien in 2021?

Inclusie in het onderwijs, in deze tijd en in onze samenleving. Is het een utopie of liggen er mogelijkheden?

Nederland lijkt het gevonden te hebben: Passend Onderwijs. Daar waar jaren geleden Balkenende I koos voor de implementatie van rugzakjes en het opleidingsniveau steeg, leek het erop dat inclusie de volgende stap zou gaan worden. Brede Scholen zouden hun intreden gaan doen in onze maatschappij. Het kantelde echter en het huidige kabinet lijkt zelfs de invoering van Passend Onderwijs onmogelijk te maken door de bezuinigingen op leerlingen met een extra zorgbehoefte.

Mede door het uitgedachte beleid dat vanuit Top-Down is vormgegeven, is het maar de vraag of bestuurders en beleidsmakers (in)zicht hebben in het functioneren en het welbevinden van kinderen met zorg- en/of andere onderwijsbehoeften!? En ook leerkrachten - die verantwoordelijk zijn voor het primaire proces -, krijgen zij de ruimte om professioneel te handelen?

Waar ligt de nadruk binnen ons huidige onderwijsbestel?

Op talenten en mogelijkheden? Op diagnoses en medicatie? Wordt er gekeken naar de directe omgeving - ouders, verzorgers, peers, de klas, de school, de buurt, ... -? Naar het pedagogische tact dat vanuit de leerkracht komt en de kracht van het kind weet te vinden?

Alle leerlingen met een diagnose ‘afzonderen’ van reguliere scholen is geen oplossing, maar versterkt juist uitsluiting en stigma’s. Maar misschien zorgen de bezuinigingen juist voor een mogelijkheid om alles om te buigen naar inclusie!?

Inclusie (equality, diversity en inclusion) start bij de leefwijze, gedachten en mentaliteit - mindset - van het insluiten. Over samen leven en samen werken aan een samenleving ongeacht, woonplaats, 'beperking',  geslacht, economische situatie of taalkundige en culturele achtergrond en zonder eigen belang voorop te stellen. Insluiten start met respect: empathie, het begrijpen en rekening houden met de kwaliteiten, prestaties of vaardigheden van de ander als individueel en autonoom persoon. Kijken naar mogelijkheden!

Het is dan belangrijk om eigen perceptie van de waarden en normen die je hebt te verbreden, of misschien zelfs even 'uit te schakelen'. Vergelijken, stigmatiseren en oordelen maken plaats voor verbinding, saamhorigheid en waardering. Eigen onzekerheid en angsten worden kracht en doorzettingsvermogen.

Ben je bereid om te waarderen en de ander ‘echt’ te begrijpen?

Mijn ervaring is dat het je als persoon - én de omgeving - zoveel opleveren! Als we dit toespitsen op diegene met een extra zorgbehoefte, zoals mensen met autisme of ADHD is er ooit gekozen om hen te classificeren door onder andere gebruik te maken van de DSM (het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders). De vraag is echter of dat we de ander dan beter gaan begrijpen!?

Mijn antwoord: "Nee!" Iedere persoon is anders en uiteindelijk kan de DSM een stoornis niet aantonen! Er wordt alleen gezegd dat er ‘kenmerken’ zijn die overeenkomen met anderen die ook deze ‘kenmerken’ vertonen. De DSM gaat uit van wat mensen niet kunnen of waar zij moeite mee hebben. Deze benaderingswijze staat haaks op inclusie! Vanuit het gedachtegoed van inclusie worden uitkomsten van een DSM niet gebruikt als excuus, maar is het een aanzet om te komen tot oplossingen! Samen kijken met de persoon hoe moeilijkheden en problemen op een positieve en constructieve wijze overwonnen kunnen worden!

Maar de visie op inclusie gaat verder. Tijdens het ontstaan van het huidige onderwijsbestel in Nederland is er een norm ontstaan. Wij gaven dat vorm door scholen te bouwen, zodat iedereen daar gebruik van kon (recht hebben op) en moest (leerplicht) maken. De leraar had het voor het zeggen en gechargeerd: kennis moest erin. Onderwijsvernieuwers, ‘bemoeienis’ van ouders, de komst van nieuwe soorten media en de ‘veranderende samenleving’ zorgden voor een andere visie op onderwijs. Wat bleek, ineens konden verschillende kinderen zich niet meer ‘zo goed’ concentreren en moesten onderzocht worden. Een label erop en richting een speciale school. Wordt er wel gekeken naar het kind in zijn gehele omgeving?

Inclusie verschuift van ‘verander het individu’ naar ‘verander de omgeving’, met daarna de verschuiving van ‘veranderen’ naar aanvaarding voor dat wat (van nature) is. En dat is nou precies waar inclusie WEL voor staat!

Inclusie staat voor écht kijken (met je hart) naar een persoon als individu! In de ideale situatie zal er geen norm gelegd dienen te worden voor de ontwikkeling van kinderen. Leg juist het vertrouwen van de ontwikkeling bij het kind zelf en stimuleer eigen regie, verantwoordelijkheid en het probleemoplossend vermogen. Niemand kan in de toekomst kijken, dus wat maakt dat onze perceptie van de ontwikkeling van een kind de juiste is? Hoe 'toetsen' we dat?

Ouders zijn ervaringsdeskundigen van hun kind(eren) in de 'vrije' situatie. Zij hebben ook een opvoedstijl, welke misschien anders is dan die van de leerkracht of grondslag van de school. Communicatie vanuit een open en eerlijke houding met een leerkracht is daarom van groot belang. Op deze wijze kan de (school)omgeving - waar het kind misschien in tijd wel langer en vaker is dan thuis - afgestemd worden op het individu.

Reflectie op vaardigheden van de leerkracht, gedrag en aanpassing daarop zijn van groot belang om inclusief onderwijs te laten slagen. Gemengde scholen waarbinnen extra begeleiding voorhanden is, aangepaste schooltijden, flexibele vakantieroosters, les krijgen in moedertaal zijn zo maar wat voorbeelden om het gedachtegoed van inclusie te concretiseren.

Het is dus in feite outside-the-box-denken; het (tijdelijk) loslaten van eigen percepties en (voor)oordelen. Niets is wat het lijkt en ga bijvoorbeeld eens opzoek naar de functie van gedrag! En ook loslaten van het medisch model en handelen naar het sociaal of burgerschapsmodel.

Van groot belang is ondersteuning, versterking en samenwerking aan het primaire proces in alle lagen van de bevolking. Hier start de mogelijkheid tot insluiten van een ieder in de samenleving. Nederland is een multiculturele samenleving waarbinnen verschillende (ecologische) visies en opvattingen aanwezig zijn. Het is van belang deze samen te brengen. Zo ontstaan mogelijkheden! Inclusie is omdenken!

Inclusie begint op micro-niveau, namelijk bij uzelf! Omdenken, op waarde schatten van de ander, zoeken naar mogelijkheden alswel vertrouwen hebben in de ander, openstaan voor creativiteit en ideeën en opbrengsten benoemen en vieren zijn van groot belang voor het proces. De cultuurverandering die inclusie omhelst is niet zomaar van kracht. Dat betekent werken aan!

Laten we inclusie laten indalen bij lerarenopleidingen door juiste middelen en begeleiding. Een andere tijd vraagt een ander denken! Gooi die steen maar in het water! Jonge, enthousiaste leerkrachten getuige maken van datgene dat zoveel levensvreugde zal gaan opleveren. De leerkrachten zijn de sleutel voor goed en gedegen onderwijs. Zij zijn het die onderwijs dragen en de inclusieve mindset verinnerlijken.

Door het systeem te begrijpen zal snel gezien worden dat Passend Onderwijs maar een fractie is van wat inclusie beoogt. Inclusie kent geen 'labels', maar alleen mensen en richt zich op de behoefte, het onderwijs- en leerproces van de individu. Het label is alleen van belang als de 'gelabelde' daar zelf iets mee kan. Vanuit deze gedachte zijn veel discussies in de actualiteit overbodig!

Inclusie laat mensen mensen zijn en bevordert eenheid in diversiteit.




Inclusie is:
  • insluiten: samen leven en samen werken aan de samenleving ongeacht woonplaats, geslacht, economische situatie of taalkundige en culturele achtergrond!
  • respect: empathie, het begrijpen en rekening houden met de kwaliteiten, prestaties of vaardigheden van de ander als creatief, individueel en autonoom persoon!
  • eigen vorming en regie: kritisch kijken naar je eigen handelen en open staan om te groeien als mens en het lef om eigen regie te pakken.
  • het durven loslaten van medische modellen en durven te vertrouwen op de ander!
  • samen op zoek gaan naar oplossingen en mogelijkheden!
  • samenwerking, beKRACHTiging en ondersteuning!
  • ecologische visie en opvattingen samenbrengen en verbinden!
  • aanvaarding in wat (van nature) is!
  • omdenken en outside-the-box durven handelen!
  • ijsbergdenken! Zoeken naar de functie van gedrag
  • open en eerlijk communiceren!
  • eenheid in diversiteit!
Het wordt tijd voor een (r)evolutie om inclusieve leeractiviteiten en participatie mogelijk te maken! Dan is 2021 niet ver weg...!